روغن هیدرولیک 32، 46 یا 68؟ تفاوت گریدها و راهنمای انتخاب روغن هیدرولیک مناسب
انتخاب روغن هیدرولیک فقط به این خلاصه نمیشود که روی ظرف محصول عدد 32، 46 یا 68 نوشته شده باشد. این اعداد نشاندهنده گرید ویسکوزیته روغن هستند و انتخاب اشتباه میان آنها میتواند روی عملکرد پمپ، سرعت حرکت اجزای هیدرولیکی، مصرف انرژی، روانکاری و حتی عمر قطعات اثر بگذارد.
اما آیا روغن هیدرولیک 68 همیشه برای دستگاههای سنگین بهتر است؟ آیا در مناطق گرم حتماً باید سراغ گرید بالاتر رفت؟ و چه زمانی روغن هیدرولیک 32 انتخاب مناسبتری محسوب میشود؟
در ادامه تفاوت روغن هیدرولیک 32، 46 و 68 را بررسی میکنیم و میبینیم هنگام انتخاب روغن صنعتی مناسب برای یک سیستم هیدرولیک باید به چه عواملی توجه کرد.
عدد 32، 46 و 68 در روغن هیدرولیک به چه معناست؟
اعدادی مانند 32، 46 و 68 به گرید ویسکوزیته ISO یا ISO VG اشاره دارند. استاندارد ISO 3448 سیستم طبقهبندی ویسکوزیته روانکارهای صنعتی، از جمله سیالات هیدرولیک، را تعریف میکند.
به زبان ساده، این عدد نشان میدهد روغن در دمای مرجع 40 درجه سانتیگراد تقریباً چه میزان ویسکوزیته سینماتیکی دارد.
|
گرید روغن |
ویسکوزیته اسمی در 40°C |
محدوده تقریبی |
|
ISO VG 32 |
32 mm²/s |
28.8 تا 35.2 |
|
ISO VG 46 |
46 mm²/s |
41.4 تا 50.6 |
|
ISO VG 68 |
68 mm²/s |
61.2 تا 74.8 |
بنابراین روغن 68 نسبت به روغن 46 غلیظتر است و روغن 32 در شرایط مشابه روانتر خواهد بود.
این موضوع به معنی بهتر یا بدتر بودن یک گرید نیست. گرید مناسب، گریدی است که با طراحی سیستم، دمای کاری و توصیه سازنده هماهنگ باشد.
تفاوت روغن هیدرولیک 32، 46 و 68 چیست؟
مهمترین تفاوت این سه گرید، ویسکوزیته آنهاست؛ اما همین تفاوت میتواند رفتار روغن را در شرایط کاری مختلف تغییر دهد.
روغن هیدرولیک 32؛ روانتر و مناسب شرایط سردتر
روغن هیدرولیک ISO VG 32 نسبت به دو گرید دیگر ویسکوزیته پایینتری دارد. به همین دلیل در دماهای پایینتر راحتتر در مدار حرکت میکند.
این ویژگی میتواند در تجهیزاتی که هنگام استارت با دمای پایین کار میکنند اهمیت زیادی داشته باشد. اگر روغن بیش از حد غلیظ باشد، گردش اولیه روغن دشوارتر شده و ممکن است پمپ برای مکش و انتقال آن تحت فشار بیشتری قرار بگیرد.
گرید 32 بسته به توصیه سازنده ممکن است در مواردی مانند:
- برخی تجهیزات هیدرولیکی فعال در محیطهای سرد
- ماشینآلاتی با سرعت گردش بالا
- برخی سیستمهای دقیق هیدرولیکی
- تجهیزاتی که ویسکوزیته پایینتری برای آنها تعیین شده است
استفاده شود.
با این حال نمیتوان تنها به دلیل سرد بودن هوا، روغن دستگاه را خودسرانه از 46 به 32 تغییر داد. محدوده مجاز ویسکوزیته پمپ و توصیه سازنده همچنان معیار اصلی است.
روغن هیدرولیک 46؛ یکی از گریدهای پرکاربرد
ISO VG 46 یکی از گریدهایی است که در بسیاری از تجهیزات صنعتی و سیستمهای هیدرولیکی دیده میشود.
ویسکوزیته آن بین گریدهای 32 و 68 قرار دارد و به همین دلیل در بسیاری از شرایط کاری متعارف میتواند تعادل مناسبی میان قابلیت جریان یافتن و حفظ فیلم روانکار ایجاد کند.
از روغن هیدرولیک 46، در صورت تأیید سازنده، ممکن است در تجهیزاتی مانند:
- دستگاههای صنعتی
- ماشینآلات تولیدی
- سیستمهای هیدرولیک کارخانهها
- برخی ماشینآلات عمرانی
- پرسهای هیدرولیک
- یونیتهای هیدرولیک
استفاده شود.
البته عبارت «پرکاربرد» نباید باعث شود روغن 46 را گزینه عمومی برای هر دستگاه بدانیم. دو دستگاه ظاهراً مشابه ممکن است با توجه به نوع پمپ، فشار، دما و طراحی سیستم به گریدهای متفاوتی نیاز داشته باشند.
روغن هیدرولیک 68؛ ویسکوزیته بالاتر برای شرایط مشخص
روغن هیدرولیک ISO VG 68 در دمای یکسان نسبت به 32 و 46 غلیظتر است.
این ویژگی در برخی سیستمهایی که در دمای کاری بالاتر فعالیت میکنند یا طراحی آنها به روانکاری با ویسکوزیته بیشتر نیاز دارد، میتواند مناسب باشد.
گرید 68 ممکن است برای بعضی از:
- تجهیزات صنعتی سنگین
- ماشینآلات با دمای کاری بالاتر
- برخی سیستمهای هیدرولیکی تحت بار
- تجهیزاتی که سازنده صراحتاً ISO VG 68 را توصیه کرده است
انتخاب شود.
با این حال، این تصور که «هرچه دستگاه سنگینتر باشد باید روغن غلیظتری استفاده کرد» دقیق نیست.
نوع پمپ، محدوده مجاز ویسکوزیته، دمای واقعی روغن در مخزن و مدار و شرایط بهرهبرداری، همگی در انتخاب گرید مؤثر هستند.
آیا برای هوای گرم باید حتماً روغن هیدرولیک 68 انتخاب کنیم؟
خیر. دمای محیط یکی از عوامل مؤثر است، اما تنها عامل تصمیمگیری نیست.
ویسکوزیته روغن با افزایش دما کاهش پیدا میکند؛ یعنی روغن در شرایط گرمتر روانتر میشود. به همین دلیل ممکن است در برخی کاربردهای گرم، گرید ویسکوزیته بالاتر مورد نیاز باشد.
اما باید میان دمای محیط و دمای واقعی عملکرد روغن تفاوت قائل شد.
ممکن است دستگاهی در یک منطقه گرم کار کند، اما سیستم خنککاری مناسبی داشته باشد و دمای روغن در محدوده طراحی باقی بماند. از طرف دیگر، یک دستگاه در منطقهای معتدل ممکن است به دلیل بار سنگین، گردش نامناسب یا ضعف خنککننده با دمای روغن بالایی کار کند.
بنابراین انتخاب روغن فقط بر اساس شهر یا فصل منطقی نیست.
این نکته برای مجموعههایی که در شهرهای گرم جنوب کشور فعالیت میکنند نیز اهمیت دارد. همانطور که در انتخاب روغن موتور بندرعباس یا روغن موتور هرمزگان شرایط دمایی در کنار مشخصات سازنده بررسی میشود، برای روغن هیدرولیک نیز باید دمای واقعی سیستم را در کنار توصیه فنی تجهیز در نظر گرفت.
اگر روغن هیدرولیک بیش از حد غلیظ باشد چه اتفاقی میافتد؟
انتخاب ویسکوزیته بالاتر از مقدار مناسب الزاماً محافظت بیشتری از دستگاه ایجاد نمیکند.
روغن بیش از حد غلیظ میتواند باعث شود:
- حرکت روغن در زمان استارت دشوارتر شود.
- مقاومت در برابر جریان افزایش پیدا کند.
- پاسخ سیستم هیدرولیکی کندتر شود.
- تلفات انرژی و تولید حرارت افزایش یابد.
- مکش پمپ در برخی شرایط دشوارتر شود.
در چنین وضعیتی، استفاده از روغن 68 به جای 46 فقط به دلیل تصور «روغن غلیظتر بهتر است» میتواند تصمیم اشتباهی باشد.
روغن بیش از حد رقیق چه مشکلی ایجاد میکند؟
از طرف دیگر، پایین آوردن بیش از حد ویسکوزیته نیز میتواند مشکلساز باشد.
روغنی که برای شرایط کاری بیش از حد رقیق باشد ممکن است:
- فیلم روانکار مناسبی میان سطوح ایجاد نکند.
- نشتی داخلی در پمپ و اجزای هیدرولیکی را افزایش دهد.
- راندمان حجمی سیستم را کاهش دهد.
- محافظت قطعات در برابر سایش را تحت تأثیر قرار دهد.
در نتیجه هدف، انتخاب «رقیقترین» یا «غلیظترین» روغن نیست؛ بلکه رسیدن به ویسکوزیتهای است که سیستم برای آن طراحی شده است.
برای انتخاب روغن هیدرولیک مناسب چه مواردی را بررسی کنیم؟
1. دفترچه یا توصیه سازنده دستگاه
اولین مرجع باید دفترچه فنی دستگاه یا توصیه OEM باشد.
سازنده معمولاً گرید ویسکوزیته، نوع روغن و گاهی استانداردهای عملکردی موردنیاز را مشخص میکند.
اگر سازنده ISO VG 46 را تعیین کرده است، تغییر به 32 یا 68 باید بر اساس بررسی فنی انجام شود، نه تجربه عمومی.
2. دمای کاری روغن
دمایی که روغن واقعاً هنگام فعالیت دستگاه تجربه میکند اهمیت زیادی دارد.
اگر تغییرات دمایی محیط بسیار زیاد باشد، علاوه بر گرید ویسکوزیته ممکن است شاخص ویسکوزیته یا VI روغن نیز اهمیت بیشتری پیدا کند. شاخص ویسکوزیته برای بیان نحوه تغییر ویسکوزیته روانکار با دما استفاده میشود و در محاسبات آن، ویسکوزیته سینماتیکی در دماهای مشخص از جمله 40 و 100 درجه سانتیگراد مورد توجه قرار میگیرد.
3. نوع پمپ هیدرولیک
پمپهای پرهای، دندهای و پیستونی الزاماً شرایط یکسانی ندارند.
حتی استانداردهای آزمون روغن هیدرولیک نیز رفتار سیال در تجهیزات مشخص مانند پمپهای پرهای را جداگانه بررسی میکنند. استاندارد ISO 20763 برای آزمون خواص ضدسایش برخی سیالات هیدرولیک، گریدهای ISO VG 32، 46 و 68 را نیز پوشش میدهد.
4. فشار و شرایط کاری سیستم
بار، فشار، مدت کارکرد پیوسته، تعداد سیکلهای کاری و وضعیت خنککاری از دیگر عواملی هستند که باید دیده شوند.
5. نوع روغن هیدرولیک
دو روغن با گرید ISO VG 46 لزوماً محصول یکسانی نیستند.
نوع روغن پایه و بسته افزودنی میتواند ویژگیهایی مانند:
- مقاومت در برابر سایش
- پایداری اکسیداسیون
- جداشدن آب
- کنترل کف
- محافظت در برابر خوردگی
- عملکرد در محدوده دمایی مختلف
را تغییر دهد.
بنابراین هنگام خرید روغن صنعتی فقط عدد ویسکوزیته روی بستهبندی را مقایسه نکنید.
آیا میتوان روغن هیدرولیک 32، 46 و 68 را با هم مخلوط کرد؟
مخلوطکردن روغنهای هیدرولیک بدون بررسی فنی توصیه نمیشود.
حتی اگر دو محصول از نظر گرید یا پایه روغن مشابه به نظر برسند، ممکن است فرمول افزودنیهای متفاوتی داشته باشند. مخلوطکردن همچنین باعث میشود ویسکوزیته نهایی دیگر دقیقاً مطابق یکی از گریدهای اولیه نباشد.
هنگام تعویض برند، نوع یا گرید روغن بهتر است سازگاری دو محصول، توصیه سازنده دستگاه و روش مناسب تعویض بررسی شود.
تفاوت روغن موتور و روغن هیدرولیک را فراموش نکنید
گاهی کاربران هنگام جستوجوی روانکارها، روغن موتور و روغن هیدرولیک را در یک گروه قرار میدهند؛ در حالی که این دو برای کاربردهای متفاوتی طراحی شدهاند.
روغن موتور باید با شرایطی مانند احتراق، دوده، رسوبات موتور و دماهای خاص پیشرانه مقابله کند، در حالی که روغن هیدرولیک علاوه بر روانکاری، وظیفه انتقال نیرو در مدار هیدرولیک را نیز بر عهده دارد.
بنابراین حتی اگر یک روغن موتور و یک روغن هیدرولیک ویسکوزیتهای ظاهراً مشابه داشته باشند، نمیتوان آنها را بدون تأیید سازنده جایگزین یکدیگر کرد.
در مجموعههایی مانند موتورازین نیز هنگام بررسی یا تهیه انواع روانکار، بهتر است محصول بر اساس کاربرد واقعی دستگاه و مشخصات فنی موردنیاز انتخاب شود؛ چه موضوع خرید روغن موتور باشد و چه انتخاب روغنهای صنعتی و هیدرولیکی.
بالاخره روغن هیدرولیک 32، 46 یا 68؟
یک نسخه واحد برای تمام دستگاهها وجود ندارد.
بهطور خلاصه:
- ISO VG 32 ویسکوزیته کمتری دارد و در برخی سیستمها و شرایط دمایی پایینتر مناسب است.
- ISO VG 46 گریدی میانی و رایج در بسیاری از تجهیزات صنعتی است.
- ISO VG 68 ویسکوزیته بالاتری دارد و در برخی سیستمها یا شرایط کاری گرمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
اما این توضیحات فقط یک راهنمای عمومی هستند.
اگر روی پلاک دستگاه یا دفترچه فنی ISO VG مشخصی ذکر شده، همان مشخصات باید مبنای انتخاب قرار گیرد. در مواردی که دستگاه در شرایط غیرمعمول دمایی یا کاری فعالیت میکند نیز بهتر است تغییر گرید پس از بررسی فنی انجام شود.
جمعبندی
تفاوت اصلی روغن هیدرولیک 32، 46 و 68 در گرید ویسکوزیته آنهاست؛ اما همین تفاوت میتواند روی نحوه گردش روغن، عملکرد پمپ، راندمان سیستم و روانکاری قطعات اثر بگذارد.
برای انتخاب روغن هیدرولیک مناسب، فقط به عدد روی بستهبندی یا توصیههای عمومی مانند «هوای گرم یعنی روغن 68» اعتماد نکنید. نوع دستگاه، توصیه سازنده، نوع پمپ، دمای واقعی روغن و شرایط کاری باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
در بازار روانکار، چه هنگام فروش روغن موتور و چه در انتخاب روغنهای هیدرولیک و صنعتی، توجه به نیاز فنی تجهیز اهمیت زیادی دارد. در موتورازین نیز بررسی مشخصات محصول و تطبیق آن با شرایط کاری دستگاه میتواند به انتخاب دقیقتر روغن مناسب کمک کند؛ چون انتخاب صحیح، بیش از آنکه به برند، قیمت یا گرید بالاتر وابسته باشد، به سازگاری روانکار با نیاز واقعی تجهیز بستگی دارد.
سوالات متداول پیشنهادی
1.تفاوت روغن هیدرولیک 32، 46 و 68 چیست؟
تفاوت اصلی این سه گرید در ویسکوزیته آنهاست. روغن هیدرولیک 32 رقیقتر، گرید 46 متوسط و گرید 68 غلیظتر است. انتخاب بین آنها باید بر اساس توصیه سازنده دستگاه، دمای کاری، نوع پمپ و شرایط عملکرد سیستم انجام شود.
2. برای هوای گرم روغن هیدرولیک 46 بهتر است یا 68؟
نمیتوان فقط بر اساس دمای هوا بین روغن هیدرولیک 46 و 68 تصمیم گرفت. دمای واقعی روغن در زمان کار، نوع دستگاه و محدوده ویسکوزیته توصیهشده توسط سازنده اهمیت بیشتری دارند. در برخی تجهیزات گرید 68 برای شرایط گرم مناسب است، اما این موضوع یک قانون عمومی نیست.
3. آیا میتوان به جای روغن هیدرولیک 46 از روغن 32 یا 68 استفاده کرد؟
تغییر گرید روغن هیدرولیک بدون بررسی مشخصات فنی دستگاه توصیه نمیشود. استفاده از روغن رقیقتر یا غلیظتر از مقدار مناسب میتواند بر عملکرد پمپ، راندمان سیستم و روانکاری قطعات تأثیر بگذارد. بهترین مرجع برای انتخاب گرید، دفترچه فنی یا توصیه سازنده تجهیزات است.
